છંદ અને અલંકાર

📖 ગુજરાતી છંદ અને અલંકાર

૧. છંદ (Chhand)

કવિતામાં અક્ષરો કે માત્રાઓની ચોક્કસ માપવાળી ગોઠવણીને છંદ કહેવાય છે.

છંદનું નામ	પ્રકાર	બંધારણ / માપ
શિખરિણી	અક્ષરમેળ	૧૭ અક્ષર (ય મ ન સ ભ લ ગા)
મંદાક્રાન્તા	અક્ષરમેળ	૧૭ અક્ષર (મ ભ ન ત ત ગા ગા)
ચોપાઈ	માત્રામેળ	૧૫ માત્રા (૪ ચરણ)
દોહરો	માત્રામેળ	૨૪ માત્રા (૧૩+૧૧)

↑ ઉપર જાઓ

૨. અલંકાર (Alankar)

ભાષાને સજાવવા કે આકર્ષક બનાવવા માટે વપરાતા સાધનોને અલંકાર કહે છે.

૧. ઉપમા અલંકાર: જ્યારે કોઈ વસ્તુની સરખામણી બીજી વસ્તુ સાથે કરવામાં આવે.

ઉદાહરણ: દમયંતીનું મુખ ચંદ્ર જેવું સુંદર છે.

૨. રૂપક અલંકાર: જ્યારે ઉપમેય અને ઉપમાનને એકરૂપ બતાવવામાં આવે.

ઉદાહરણ: બપોર એક મોટું શિકારી કૂતરો છે.

૩. વ્યતિરેક અલંકાર: ઉપમાન કરતા ઉપમેયને ચઢિયાતું બતાવવામાં આવે.

ઉદાહરણ: સુદામાના વૈભવ આગળ કુબેર તે કોણ માત્ર?

↑ ઉપર જાઓ